Obecny obszar Warmii i Mazur zamieszkiwały pogańskie plemiona pruskie, które zostały podbite przez Zakon Braci Domu Niemieckiego w Jerozolimie (tzw. Krzyżaków) w XIII w.
Na terytorium, gdzie wcześniej mieszkały plemiona pruskie utworzono cztery diecezje. Jedną z nich była diecezja warmińska. Jedna trzecia jej wielkości została przekazana biskupowi warmińskiemu. Obszar ten nazwano Warmią.
Kapituła Warmińska została ustanowiona w 1260 roku. Jej uposażenie stanowiło jedną trzecią powierzchni Warmii, obejmowała trzy miasta – Frombork, Pieniężno i Olsztyn wraz z okolicą. W skład kapituły wchodziło szesnastu kanoników. Wybierali oni biskupa. Po jego śmierci, zanim został wybrany nowy biskup, kapituła sprawowała władzę na Warmii.
Warmia miała dwóch feudalnych suwerenów: biskupa i kapitułę. Sprawowali oni świecką i duchową władzę w tej krainie. Warmia zawsze cieszyła się dużą autonomią pomimo licznych powiązań z państwem krzyżackim. Dlatego też mamy tu zamki biskupów (Reszel, Lidzbark Warmiński) i kapitulne (Olsztyn, Pieniężno). Na Mazurach natomiast mamy zamki krzyżackie (Ryn, Giżycko, Ostróda). Warmia stała się częścią Polski po II pokoju toruńskim w 1466 roku.
Pozostała część (w tym Mazury) była polskim lennem pod rządami Zakonu. Gdy Albrecht Hohenzollern, ostatni Wielki Mistrz Krzyżacki rozwiązał zakon krzyżacki w 1525 r. i utworzył pierwsze państwo ewangelickie na świecie, Warmia była katolicką enklawą otoczoną ewangelickim księstwem pruskim. Dlatego mówimy, że Warmia była katolicka, a Mazury ewangelickie.
W 1618 r. po śmierci Albrechta Fryderyka, syna Albrechta Prusy Książęce dostały się pod panowanie elektorów brandenburskich i rozpoczęła się budowa brandenbursko-pruskiego państwa. Prusy Książęce były lennem Rzeczpospolitej do roku 1657. W tym roku uzyskały niezależność.
Warmia została przyłączona do Prus w 1772 r. (I rozbiór Polski) i odtąd również ewangelicy mogli osiedlać się na Warmii. Książę Pruski Fryderyk III z dynastii Hohenzollernów elektor Brandenburgii koronował się na pierwszego króla pruskiego w 1701 r. w Królewcu. Odtąd był królem w Prusach (König in Preuβen). Po tej koronacji nazwał się Fryderykiem I Hohenzollern.
Mazury jak i południowa Warmia były zasiedlone żywiołem polskim z Mazowsza, z tą różnicą, że Warmia od XV w. (II pokój toruński – 1466) do 1772 (I rozbiór Polski) należała do Polski (w tym okresie mieszkał i działał na Warmii Mikołaj Kopernik), a Mazury były do 1657 roku tylko jej lennem.
Mazury znajdowały się najpierw w Księstwie Pruskim, potem od 1701 r. w Królestwie Prus. Mieszkańcy Mazur mówili polskim dialektem, ale byli poddanymi pruskimi. Nazwę „Mazury” wprowadziły w użycie władze pruskie, niemiecka nauka i publicystyka w pierwszej połowie XIX wieku w celu określenia terytorium zamieszkałego przez ludność polskojęzyczną wyznania ewangelickiego.
Warmia i Mazury były terenami niemieckimi do końca II wojny światowej. Wtedy to niemiecka ludność uciekła przed Armią Czerwoną, albo została wysiedlona lub opuściła swoją ojczyznę. Teren naszego województwa z kolei zasiedliło dużo wcześniejszych mieszkańców Wileńszczyzny, która przed II Wojną Światową należała do Polski, z kolei po niej została przyłączona do Związku Radzieckiego. Dlatego wielu mieszkańców naszego regionu jest ich potomkami.
W 1945 r. podzielono Prusy Wschodnie, część północna przypadła Związkowi Radzieckiemu (obecnie Obwód Kaliningradzki w Rosji i Litwa), a południowa Polsce. Południowa część Prus Wschodnich to Warmia i Mazury. Jest to obecnie województwo warmińsko-mazurskie ze stolicą w Olsztynie.
Zapraszamy na Warmię i Mazury!
